Zorunlu Otomatik Bireysel Emeklilik Sistemi

Zorunlu Otomatik Bireysel Emeklilik Sistemi

Zorunlu Otomatik Bireysel Emeklilik Sistemi

Özellikle son zamanlarda yaşanan devlet katkı payları sayesinde Bireysel Emeklilik Sistemi’nde hem katılımcı sayısı hem de sistemde biriken fonlar oldukça ciddi boyutlara ulaşmıştır. Tamamen gönüllülük esasına dayanan sistemin, elde edilen deneyimlerden de yararlanarak, şimdi zorunlu hale getirilmesi yönünde çalışmalar sürdürülmektedir. Bu şekilde bütün çalışanların belli koşullarda Bireysel Emeklilik Sistemi’ne gireceği otomatik katılım uygulamasına geçilmiş olacak. Otomatik Bireysel Emeklilik Sistemi uygulaması ile, tasarruf oranlarını daha da yükseltmek ve bu kapsamda çalışanlardan, belirlenecek tutarda katkı payı kesintisi yapmak hedeflenmektedir.

Bu amaçla çalışanların otomatik olarak Bireysel Emeklilik Sistemi’ne alınacağı bir yapının kurulması yönünde yasa çalışmaları devam etmektedir. Taslak çalışmalarına göre çalışanların bu sisteme girmeleri zorunlu olacak, ancak işverenden herhangi bir katkı talep edilmeyecek. Yani işverenler sisteme katkı yapmayacak. Aylık katkı payları işverenler tarafından çalışanın maaşından kesilecek. Başlangıç için çalışanlarınn aylık gelirlerinden 50 TL katkı payı kesintisi yapılması planlanıyor. İşverenler yapacakları bu kesinti tutarını çalışanların aylık gelirlerinden düşecek ve Bireysel Emeklilik Sistemi’ne aktaracak.

Çalışanların belli bir süre sistemde kalmaları zorunlu olacak. Bundan sonra eğer isterlerse sistemden çıkabilecekler.

Gerçekten de ülkemizde tasarruf etme alışkanlığı yok. Ülkemizin en önemli sorunlarından biri tasarruf eksikliğidir. Böyle olunca Bireysel Emeklilik Sistemi, ne kadar devlet tarafından teşvik edilse de bir derinlik kazanamamaktadır. Hükümet kanadından yapılan açıklamalarda Bireysel Emeklilik Sistemi’ne zorunlu katılımın ülke genelinde uygulamaya konulması bulunmaktadır. Bu kapsamda başlatılan mevzuat çalışmaları bu nedenle önemlidir.

Zorunlu otomatik Bireysel Emeklilik Sistemi uygulamasının gerçekleşmesi yönünde Hazine Müsteşarlığı tarafından diğer ülkelerdeki uygulamalar incelenmekte, aynı zamanda sistemin etkin ve doğru çalışması anlamında mevcut bireysel emeklilik şirketleri de dahil bütün tarafların görüş ve önerileri alınmaktadır. Çok yakın bir zamanda yasa tasarısı Meclis’e sunulacaktır.

Taslak çalışmalarda, vatandaşların tasarruf etmelerini teşvik etmek ve tasarruf oranlarını arttırma amacı ile, öncelikle yeni işe başlayanların otomatik olarak Bireysel Emeklilik Sistemi’ne üye yapılması öngörülmektedir. Bu sistem içinde işe yeni başlayan kişiler Bireysel Emeklilik Sistemi’ne otomatik olarak üye yapılacaktır. Bu kişiler sistemde elli bir süre kaldıktan sonra isterlerse hiçbir maddi kayba uğramadan sistemden ayrılabilecek.

Taslak yasalaştığı takdirde bireysel emeklilik şirketleri tarafından bankalar aracılığı ile yürütülen Bireysel Emeklilik Sistemi artık zorunlu olacak. Aracılar ise devreden çıkarılacak. Taslak henüz yasalaşmadı ve gerekli yasal düzenlemeler daha tamamlanmadı, ancak bu uygulama şu anda pilot uygulama şeklinde başlatıldı. Bazı bireysel emeklilik şirketlerinin de büyük kurumsal şirketler ile anlaşma yaptıkları ve şimdiden sisteme otomatik katılım yapmaya başladıkları biliniyor.

Bugün için pilot uygulama yapılan şirketlerde katkı payları çalışanların maaşlarından kesiliyor. Ancak Bireysel Emeklilik Sistemi’nin amacı uzun vadeli tasarrufları yükseltmek olduğu için, katkı paylarının yarısının işveren tarafından ödenmesi, yarısının da çalışanların maaşlarından kesilmesi öngörülmektedir. Ancak bu durumda şirketler, çalışanların şirket tarafından ödenen katkı paylarını alabilmeleri için bir takım koşullar olması gerektiğini ileri sürüyorlar. Bu çerçevede örneğin çalışanlar, üç yıla kadar ödenen katkı paylarının yüzde 25’ini, beş yıla kadar ödenen katkı paylarının yüzde 50’sini, sekiz yıla kadar ödenen katkı paylarının yüzde 75’ini alabileceği, sekiz yıldan sonra ise tamamını alabileceği yönünde sözleşmede madde olması gerektiğini savunuyorlar. Yasa böyle çıkarsa bu koşullar Emeklilik Gözetim Merkezi tarafından da izlenecek. Kısaca çalışanlar herhangi bir tarihte sistemden çıkmak istediklerinde işveren tarafından yatırılan katkı paylarını belli koşullarda alabilecek.

Artık otomatik Bireysel Emeklilik Sistemi’nde çalışmalar son aşamaya gelmiş durumda. Taslak çalışmalarında göre otomatik katılım sadece işe yeni başlayan kişileri kapsayacak. Netleşen bir takım prensipler şu şekilde açıklanabilir:

  • Eğer bir şirkette çalışan sayısı 50’nin üzerinde ise bu şirketler, işe yeni aldıkları çalışanları otomatik olarak Bireysel Emeklilik Sistemi’ne dahil edecekler.
  • İlk aşamada sadece 45 yaşın altında olan yeni çalışanlar Bireysel Emeklilik Sistemi’ne üye yapılacak. Ancak ilerideki yıllarda bu yaş sınırı kademeli olarak yukarı çekilebilir. Yani otomatik katılım için bir yaş sınırı söz konusu.
  • Sistem mevcut çalışanları içine almayacak, sadece işe yeni başlayanları kapsayacak. Ancak bir çalışan şirketten ayrılıp diğer bir şirkette yeniden işe giriyorsa, diğer koşullar uyduğu takdirde Bireysel Emeklilik Sistemi’ne girişi yapılacak.

Diğer taraftan kıdem tazminatı sisteminde de bir takım düzenlemeler için çalışmalar yapılmaktadır. Bu değişiklikler sonrasında bütün çalışanların birleştirilerek Bireysel Emeklilik Sistemi’ne alınması da söz konusu olabilir.

Şimdilik zorunlu Bireysel Emeklilik Sistemi’nde yük çalışanların omuzlarındadır. İşveren herhangi bir katkı payı ödemeyecek. Ancak yabancı ülkelerde sistem bu şekilde işlemiyor. Uzmanlar, bu örneklere bakarak işverenin de katkı payı ödemesi gerektiğini ve sistemin asıl bu şekilde büyüyeceğini söylüyor.

Bugün için 50 kişinin üzerinde çalışanı olan şirketler ele alındığında, sisteme yılda ortalama 700 bine yakın yeni katılımcı girişi olacağı hesaplanmaktadır. Ancak işveren katkısı olmazsa bir yeni girişlerden yüzde 80 oranında çıkış yaşanacağı sanılıyor. Böyle olursa sistemden beklenen yarar elde edilememiş olacak. Bütün endişe de bu noktada toplanıyor.

Taslakta otomatik olarak Bireysel Emeklilik Sistemi’ne katılan çalışanların en erken altı ay sonra sistemden çıkış hakkı olması öngörülmektedir. Ancak altı ay sonra da iki aylık bir cayma hakkı süresi beklenecek. Yani toplamda en erken sekiz ay sonra Bireysel Emeklilik Sistemi’nden çıkılabilecek. Katkı payı tutarının da şimdilik 50 TL olması öngörülüyor. Bu tutar çalışanların maaşından kesilecek. Bu arada katkı payları, bireysel emeklilik şirketleri arafından standart fonlara yönlendirilecektir. Yani katkı payları sadece risk taşımayan yatırım araçlarında değerlendirilecektir.

Yorum yapın