Çöp Tahvil – Spekülatif Tahvil

Çöp – Spekülatif Tahvil Nedir?

Bir tahvil satın almak demek, vade tarihi geldiğinde, size paranızı ve üzerine eklenmiş faizini geri ödemeyi taahhüt eden birine ( devlet ya da özel şirket) borç veriyorsunuz demektir. Tahvil çıkaranın yükümlülüğünü yerine getirme kabiliyeti olup olmadığı, o tahvilin kredi derecelendirmesi (reytingi) ile ifade edilir. Bir şirket ya da devlet, vade dolduğunda ödeme güçlüğüne düşerse temerrüt riskinden bahsedilir. Bir şirketin temerrüde düşüp düşmemesi borcunu geri ödeme kabiliyetine bağlıdır. Tahvillerde temerrüt genel olarak ihraç tarihinden sonraki ilk bir kaç yıl içinde ortaya çıkar.

Yüksek kredi derecesine sahip tahviller yatırım amaçlı tahviller olarak adlandırılır. Geri ödemesinde muhtemelen sorun yaşanacak düşük ratingli tahvillere ise spekülatif tahviller – çöp tahviller denir. Çöp tahvillerin temerrüt riski çok yüksek olduğundan aynı zamanda spekülatiftirler. Yatırımcılar bu tip tahvillere yatırım yapmayı tercih etmediğinden, bunlara junk bond – çöp tahviller denir. Bununla birlikte, çöp tahviller genellikle çok yüksek faiz oranları vaat ettiğinden, yüksek getirili tahviller olarak da adlandırılırlar.

Çöp Tahvillerin Öne Çıkışı

1980 li yıllar başlamadan önce, çok az şirket çöp tahvil ihraç ediyordu. Piyasada olanlar da bir zamanlar çok iyi durumda olan firmaların sıkıntıya düşmesi sonucu ortaya çıkanlardı. 1970 lerin sonunda bu durum değişmeye başladı. Kredisi olmayan yeni şirketler bu tahvilleri çıkarmaya başladı. 80 lerin başından itibaren çöp tahviller sık kullanılan bir yatırım aracı haline gelmişti. Çöp Tahvil piyasasının potansiyelini fark eden ve kullananların en başında gelen Michael Milken isimli hırslı bir yatırımcı bu ortamdan faydalandı ve Çöp Tahvil Kralı ünvanını elde etti. Milken, bir yatırım bankası olan Drexel Burnham Lambert ile birlikte çalıştı. Tahvil ihraç edenlere ve yatırımcılara bu tahvilleri tavsiye etmeye başladı. Getirilerinin çok yüksek olduğunu, o yüzden mevcut riskleri taşımaya değeceğini söylüyordu. Milken’in taktiklerinden biri de bu tahvilleri şirket satın almalarında kullanmasıydı. Alıcı şirket aktifleri yetersiz olsa bile bu tahvilleri kullanarak ciddi miktarlarda nakit sahibi olabilirdi. Yönetimin değişmesi ile satın aldıkları şirketi çok daha karlı çalıştıracaklarına inanıyorlardı, bu gerçekleştikten sonra yeni sahip oldukları aktiflerle borçlarını ödeyeceklerdi. Bu teknik, bir çok kimsenin etik iş tanımına uymuyordu, bu yüzden Milken’e karşı tavır alındı. Zaten bir süre sonra insider trading (içeriden öğrenenlerin ticareti) ile suçlanarak hapse atıldı. Bir zamanlar dünyanın en zengin insanları listesinde yer alan Milken’in, ömür boyu menkul kıymet piyasasında iş yapması yasaklandı.

Çöp Tahviller Kaça Ayrılır?

Çöp Tahviller iki kategoriye ayrılabilir: Düşen Melekler ve Yükselen Yıldızlar.

Düşen Melekler, bir zamanlar yatırım yapılabilir notuna sahip olup da ihraççı şirketin kredibilitesindeki düşüşten etkilenenlerdir. Yükselen Yıldızlar ise , ihraç eden şirketin kredi değerliliğinde yaşanan artışa bağlı olarak raitingi yükselen tahvillerdir. Bir Yükselen Yıldız hala çöp tahvil olabilir ama yatırım yapılabilir kalitesine doğru yola çıkmıştır.

Çöp Tahvillerin Derecelendirilmeleri

Yatırımcının göz önünde bulundurması gereken piyasa riski, faiz, likidite ve enflasyon riski gibi riskler arasında yer alan satıcının geriye ödeyememe riski, tahvillere uygulanan derecelendirme yolu ile basit bir şekilde ortaya konmaktadır.

Düşük derecelendirmeye sahip tahviller çok uzun geçmişi olmayan şirketlerce çıkarılabileceği gibi, borç ödemelerinde güvenilir olmayan bazı firmalar da piyasaya çöp tahvil arz edebilir. Birinci tip şirketler henüz çok küçük ya da yeni olduklarından dolayı kendilerini geçmişleri ile kanıtlayamayacaklarından veya ortaya koydukları finansal planlar riskli bulunmuş olabileceği için yüksek getirili bono ihracına başvurabilirler. Borç ödemelerinde güvenilir olmayan şirketler de taşıdıkları risk bilindiği için yüksek bir rating alamazlar.

Bir tahvilin kredi derecelendirmesi, geri ödememe riski hemen hiç olmayanlar için AAA dan başlamak üzere , en kötü not olan D ye kadar gider. Genel olarak derecelendirme puanı olarak BBB ve üzeri kategoride değerlendirilen tahviller anapara ve faizi geri ödeme kabiliyeti yüksek, yatırım yapmaya müsait tahvillerdir. Standart and Poors’a göre BB ve Moody’s e göre Ba ve altındaki notlar genel olarak çöp tahvillerin notlarıdır.

Çöp Tahvillerin Piyasa Davranışı

Yüksek getirili tahviller piyasada aktif olarak alınıp satılmaktadır.

Genellikle ikinci el tahvil piyasasında tahvil fiyatları ile faiz oranları ters orantılıdır. Faiz oranlarının artıp azalması bir çok faktöre bağlıdır. Ancak çöp tahviller diğer tahvillere nazaran faiz oranlarından daha az etkilenmektedir. Çünkü yüksek getiri vaad etmekte ve daha kısa vadelerde sunulmaktadırlar.Çöp tahvillerin piyasa davranışı daha çok ekonomideki makro değişiklikler örneğin resesyon gibi durumlardan etkilenir. Yani piyasa davranışı bakımından diğer tahvillere değil de hisse senetlerine benzerler. Bunun sebebi çöp tahvillerinin gücünün, onları ihraç eden şirketin gücüne bağlı olmasıdır. Bir resesyon durumunda faiz oranları düştüğünde çöp tahvillerin de değeri düşer çünkü ihraççı şirket daha az kazanmaktadır, borç ödeme kabiliyeti azalır. Bir çöp tahvil için ihraççı şirketin karlarındaki bir artış, faiz oranlarındakinden daha önemlidir. Kuvvetli bir ekonomi ödeyememe sıkıntılarında azalma demektir ve dolayısıyla bu durum çöp tahvillerin talebine olumlu yansır. Benzer biçimde, çöp tahvillerin fiyatı yüksek derecelendirmeye sahip tahvillerden çok ekonomideki sağlamlığa bağlıdır. Hisse senetleri piyasası iyi gittiğinde, şirketler borçlarını bu piyasaya kaydırabilir, tahvil ödeyememe risklerini azaltır ve bir ihtimal tahvil fiyatlarını artırır. Özetle, çoğu tahvil yatırımcısı faiz oranlarındaki değişikliklerin ellerindeki tahvillerin piyasa fiyatını nasıl etkileyeceği üzerinde odaklanırken, yüksek getirili tahvillere yatırım yapanlar ihraççı firmanın durumuna da bakmak zorundadır.

Çöp Tahvillerin Günümüzdeki Durumu

1980 den 1989 a gelindiğinde 189 milyar dolarlık hacme ulaşan piyasa on yıl boyunca her yıl yüzde 34 seviyesinde büyümüştü. Bu on yıllık periyotta çöp tahvillerin getirisi ortalama yüzde 14,5 civarındaydı. Ödememe oranları ise sadece yüzde 2,2 de kalmıştı. 80 lerin sonunda çöp tahvil çılgınlığı sona erdi. Ödememe oranları çok artmıştı ve yatırımcılar artık bu tahvilleri satın almamaya başladı.

Bütün bunlara rağmen çöp tahvil piyasası her zaman varlığını sürdürmüştür. Bazı şirket ve yatırımcılara günümüzde de finansman imkanı sağlamaya devam etmektedir. ABD kurumsal tahvil piyasasında yüksek getirili tahviller önemli bir yer tutmakta, toplam kurumsal tahvil piyasasının yüzde 15 kadarı çöp tahvillerden oluşmaktadır. Son zamanlarda çöp tahvillerin getirisi yüzde 5,86 civarında iken, ABD Hazine kağıtları yüzde 2,5 ve altında seyretmektedir. JPMorgan Chase yaptığı tahmin ile, 2017 yılında çöp tahvillerin yüzde 8 getiri sağlayacağını ileri sürmüştür.