Aktüerlik Mesleği ve Aktüerler Yönetmeliği

Aktüerlik Mesleği ve Aktüerler Yönetmeliği

Aktüerya, başta doğum ve ölüm olmak üzere, emeklilik, hastalık ve sakatlanma gibi insan yaşamını ve deprem, kaza, yangın, sel ve hırsızlık gibi insanların mal varlıklarını etkileyen olaylar ve bu olayların mali sonuçları ile ilgilenen bir bilim dalıdır. Dikkat edilirse bu sayılan olaylar hep rastgeleliğe bağlıdır ve önceden öngörülmesi mümkün değildir.

Aktüerlik Mesleği

Aktüerler, bu olayların meydana gelme olasılıklarını tahmin etmeye çalışırlar, risklerini analiz ederler ve meydana geldiklerinde ortaya çıkan maddi hasarların etkilerini hafifletecek güvenlik programları oluşturular. Aktüerler, risk yönetimi ve risk ölçümü konularında uzmandırlar. Bu yüzden de insanların ve kuruluşların fiziksel ve ekonomik koşullarının iyileştirilmesine katkı sağlamaya çalışırlar.

Aktüerler, aktüerya, matematik, istatistik, bilgisayar uygulamaları, sigortacılık, finans ve ekonomi yanında, felsefe, sosyoloji, psikoloji gibi sosyal bilimler konuusnda da eğitim almış kişilerdir. Aktüerler, yaratıcı, çağdaş ve sorunları hızlı ve bağımsız olarak çözebilecek yetenekte olmak zorundadır.

Aktüerlik mesleği, insanlar tarafından yeni yeni tanınan bir meslektir. Aktüerya eğitimi almak kolay değildir. Ancak aktüer sayısının yeterli olmaması, sigortacılık sektörünün daha fazla aktüerlere ihtiyacı olması ve aktüerliğin gittikçe daha fazla aranan meslek grupları içine girmesi, bu mesleğe olan ilgiyi arttırmaktadır.

Aktüerlik mesleği, önceleri sadece hayat sigortacılığı dalında ilgi görüyordu. Hayat dalı dışında pek ilgi gördüğü söylenemezdi. Ama Avrupa Birliği’ne girme çalışmalarının hız kazanması ve Avrupa Sigorta Direktifleri’ne uyum çalışmalarının yapılması, bu arada sigortacılık sektörünün tam serbest rekabet düzeninde faaliyet göstermesi yönündeki yasal düzenlemeler, aktüerlik mesleğine olan ilgiyi arttırmıştır. Bu paralelde aktüerlerin gelişen görev ve sorumluluk alanları ile olarak yeterli eğitim almaları ve bilgi düzeylerinin yükseltilmesi de önem taşımaktadır.

İlk bakışta aktüerlik mesleği sadece sigortacılık sektöründe çalışma alanı bulur görünse de aslında aktüerlerin, eksper firmaları, broker firmaları, ticari bankalar, yatırım bankaları, danışmanlık şirketleri ve yatırım şirketleri gibi finansal hizmet veren kuruluşlarda ve özel ve kamu sosyal güvenlik kuruluşlarında da çalışmaları mümkündür.

Aktüerlik mesleğine bir de sayılarla bakalım. 2010 yılında ülkemizde 66 sigorta şirketi faaliyet gösteriyor. Bunların 14’ü emeklilik ve hayat dalında, 9’u hayat ve sağlık dallarında ve 43’ü hayat dışı dallarda faaliyet gösteriyor. Ancak Aktüerler Sicili’ne kayıtlı aktüer sayısı sadece 116. Bunların da neredeyse yarıya yakını kamu, denetim ve sigortacılık sektörü dışında çalışıyor. Bu durumda sigorta şirketi başına düşen aktüer sayısı hemen hemen bir kişi.

Ancak sigorta şirketlerinin, ekonomide yaşanacak olumlu gelişmeler ile refah seviyesinin yükseleceği ve sigorta sektörünün daha da gelişeceği dikkate alınırsa, bu bir aktüerle yasal prosedürleri yerine getirmeleri pek de mümkün olmayacak. Yeni aktüerlerin yetişmesi ve bu mesleğin gelişmesi gerekiyor. Bugün Amerika’da 13 bin civarında, Almanya’da 2500’e yakın, İngiltere’de 16 binin üzerinde aktüer bulunmaktadır.

Aktüerler Yönetmeliği

Aktüerlerin bu mesleğe giriş ve çalışma esaslarını düzenlemek, bu arada aktüerlerin niteliklerini, yetki, sorumluluk ve yükümlülüklerini belirlemek amacı ile, Hazine Müsteşarlığı tarafından 2007 yılında Aktüerler Yönetmeliği çıkarılmıştır.

Aktüerler Yönetmeliği’nin çıkarılmasında şu iki yasaya dayanılmıştır:

Yönetmeliğin ikinci bölümünde, aktüerlerde aranan nitelikler, aktüerlik sınavı, muafiyetler, sınav düzenleme kurulu, sınav esasları ve listeye ve sicile kayıt işlemleri düzenlenmiştir.

Yönetmeliğin üçüncü bölümünde, aktüerlerin yetki ve sorumlulukları, onaya tabi işlemler, aktüerlerin çalışma esasları, bilgi verilmesi, ibraz ve sır saklama yükümlülükleri, diğer yükümlülükler ve yasaklar ve aktüer çalıştırma zorunluluğu ile ilgili esaslar düzenlenmiştir.

Yönetmeliğin dördüncü bölümünde de disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller ve sicil veya listeden silinme esasları yer almaktadır.

Aktüer olacak kişilerde aranan özellikler yönetmelikte şu şekilde açıklanmıştır:

  • Aktüerler, lisans derecesinde eğitim almış olmak zorundadır.
  • Affa uğramış olsalar bile, hapis veya adli para cezası almamış, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma ve benzeri suçlardan hüküm giymemiş olmaları gerekmektedir.
  • İflas etmiş veya konkordato ilan etmemiş olmaları gerekmektedir.
  • Yurt içinde veya yurtdışında aktüerya alanında toplam üç yıl mesleki faaliyet göstermiş olmaları gerekmektedir.
  • Nihayet, açılacak aktüerlik sınavlarında başarılı olmaları gerekmektedir.

Üstelik bu koşullar, stajyer ve yardımcı aktüerlerde de aranmaktadır.